Aμιγές ελληνικό χωριό της επαρχίας Κερύνειας, περί τα 24 χιλιόμετρα δυτικά της πόλης της Κερύνειας.. Περί το ένα χιλιόμετρο βόρεια του χωριού και μέσα στα διοικητικά του όρια βρίσκεται ο οικισμός Κρέμμημα του Καμήλου.
Τα Πάναγρα είναι κτισμένα κοντά στη δυτική όχθη του χειμάρρου Παλιόμυλος-Πάναγρα, σε μέσο υψόμετρο 40 μέτρων. Το υψόμετρο της περιοχής ποικίλλει και κυμαίνεται μεταξύ 40 και 220 μέτρων.
Στην περιοχή τους καλλιεργούντο, πριν από την τουρκική εισβολή του 1974, οι ξερικές καλλιέργειες των σιτηρών, των ελιών και των χαρουπιών. Αρκετή έκταση του χωριού καταλαμβανόταν από άγρια φυσική βλάστηση.
Οι κάτοικοι ήταν εργατικοί και φιλήσυχοι και ασχολούνταν με την γεωργία και την κτηνοτροφία.
Από συγκοινωνιακής απόψης, από τα Πάναγρα διερχόταν ο δρόμος Λευκωσίας-Μύρτου-Κερύνειας, που συνδέει το χωριό με τα δύο αστικά κέντρα. Μέσω του δρόμου αυτού συνδέεται στα νότια με το χωριό Μύρτου και στα βορειοανατολικά με την Βασίλεια και την Λάπηθο.
Στο χωριό το 1973 κατοικούσαν 96 κάτοικοι.
Το χωριό αναφέρεται και σημειώνεται από αρχαιοτάτων χρόνων σε συγράμματα, η δε ονομασία του παραπέμπει σε μακρά ιστορική πορεία που ξεκινά από την Αρχαιότητα.
Υποστηρίχθηκαν από διάφορους μελετητές ποικίλες εκδοχές για την ονομασία του χωριού. Μερικοί υποστήριξαν ότι προήλθε από τις λέξεις πάνω αγρός. Άλλοι, από το παν-άγρια (άρκα),λόγω της επιβλητικότητας του τοπίου στην περιοχή ολόγυρα. Εν τούτης, φαίνεται ότι το χωριό διασώζει το όνομα αρχαίας πόλης της Κύπρου.
Πράγματι, στις αρχαίες φιλολογικές πηγές μνημονεύεται κυπριακή πόλη με την ονομασία Πάνακρον.
Στα Πάναγρα υπήρχε και υπάρχει η εκκλησία του Αποστόλου Ανδρέα όπου κάθε χρόνο στις 30 Νοεμβρίου γιορταζόταν με λαμπρότητα η μνήμη του Αγίου. Επίσης στα όρια της κοινότητας ευρίσκεται και το ξωκλήση του Αγίου Γεωργίου.
Απογραφή Πληθυσμού του 1973
Πεσόντες και Αγνοούμενοι Πανάγρων.
31η ΙΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ 1η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1974 ΣΤΟΝ ΠΕΝΤΑΔΑΚΤΥΛΟ
ΗΡΩΙΚΗ ΠΤΩΣΗ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΩΝ ΣΥΜΠΟΛΕΜΙΣΤΩΝ ΜΑΣ
ΚΩΣΤΑ ΠΙΤΤΑ, ΜΙΧΑΛΑΚΗ ΣΚΟΥΦΑΡΗ, ΓΙΑΝΝΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ
Ιούλιος 2025
Γράφει ο εκπαιδευτικός Σάββας Παυλίδης,
πρώην Σύμβουλος Εκπαίδευσης της Κυπριακής Ύπατης Αρμοστείας στο Λονδίνο,
Επιθεωρητής – Προϊστάμενος της Κυπριακής Εκπαιδευτικής Αποστολής Μ. Βρετανίας.
Έφεδρος τότε Ανθυπολοχαγός Καταδρομών και Διοικητής Διμοιρίας Εφέδρων Καταδρομέων, που έλαβε μέρος σε πολεμικές επιχειρήσεις στην Κύπρο το 1974.
Με αισθήματα συγκίνησης αποτίουμε και φέτος τον οφειλόμενο φόρο τιμής στους αγωνισθέντες μέχρις εσχάτων και πεσόντες ηρωικά στις αιματηρές μάχες στα υψώματα Αγριδάκιου – Συκκλήπου, συμπατριώτες μας έφεδρο καταδρομέα της 33ης Μοίρας Καταδρομών Κώστα Πίττα από τα Πάνωγρα και τους εθνοφρουρούς του 256 ΤΠ Μιχαλάκη Σκουφάρη από την Ευρύχου και Γιάννη Ελευθερίου από την Πεντάγια.
Περήφανη η εθνική μνήμη περιδιαβάζει και πάλι σήμερα νοερά, με περίσσεια περισυλλογή, τα άγρια βράχια των βουνοπλαγιών της κατεχόμενης οροσειράς του Πενταδακτύλου και στέκεται προβληματισμένη στις παρυφές της κορυφής του Κυπαρισσόβουνου, ατενίζοντας τις αθάνατες μορφές των ηρώων συμπολεμιστών μας. Και γονατιστή προχωρεί αθόρυβα, με άμετρη εκτίμηση και σεβασμό, προς τα υψώματα Άγιος Γεώργιος και Ανώνυμον στα βορειοανατολικά των χωριών Λάρνακα Λαπήθου – Αγριδάκιου και βόρεια του χωριού Συκκλήπου της Επαρχίας Κερύνειας.
Πολύ δε έντονα φορτισμένη ψυχολογικά, κρατώντας ακόμη και την αναπνοή της, προχωρεί αργά – αργά με κατάνυξη και εισέρχεται γονατιστή στα μαρμαρένια αλώνια της εθνικής αξιοπρέπειας και τιμής, που καθαγίασαν με την ηρωική αντίστασή τους στον Τούρκο εισβολέα και με την ύψιστη θυσία τους στο βωμό του εθνικού καθήκοντος οι πεσόντες συμπολεμιστές μας, που μνημονεύουμε σήμερα.
Πλησιάζοντας δε με δέος τον ιερό τόπο του θυσιαστηρίου τους, απλώνει τα τρεμάμενα χέρια της και εναποθέτει ευλαβικά ένα λιτό στεφάνι από δάφνοφυλλα, που με απερίγραπτη συγκίνηση και φροντίδα έπλεξε για αυτούς η λατρεμένη τους θεά Ελευθερία σε ένδειξη απέραντης ευγνωμοσύνης για την ανυπέρβλητη και ψυχικά μεγάλη προσφορά τους προς την σκληρά δοκιμαζόμενη τότε μαρτυρική μικρή μας πατρίδα Κύπρο, υπερασπιζόμενοι την εδαφική ακεραιότητα και τη Λευτεριά της.
Ατενίζοντας μας οι ήρωες Μιχαλάκης Σκουφάρης και Γιάννης Ελευθερίου από τους τάφους τους και ο Κώστας Πίττας από τη σεπτή προτομή του στο προαύλιο του Ιερού Ναού Τιμίου Προδρόμου στον Κόρνο (τα αποκαλυπτήρια της οποίας έγιναν πέρσι, στις 28 Ιουλίου 2024, με τη φροντίδα, εκτίμηση και αγάπη της οικογένειάς του, των προσφιλών συγχωριανών του και των συμπολεμιστών του) μας καλούν να μην επιτρέψουμε η θυσία τους να πάει χαμένη αλλά να συνεχίσουμε τον αγώνα τους για απελευθέρωση και επανένωση της πατρίδας μας. Αυτό θα είναι και το καλύτερο μνημόσυνό τους.
ΑΘΑΝΑΤΟΙ ΚΑΙ ΑΞΙΟΙ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ ΗΡΩΕΣ ΜΑΣ, ΑΙΩΝΙΑ ΣΑΣ Η ΜΝΗΜΗ!
Τιμή και Δόξα στους Ήρωες μας!
Αθάνατοι στις καρδιές μας, παράδειγμα θάρρους και θυσίας για την Ελευθερία και τη Δικαιοσύνη της Πατρίδας μας.
Η θυσία τους μας καλεί να συνεχίσουμε τον αγώνα μέχρι τη λευτεριά και την επιστροφή στα άγια χώματά μας.
Αιωνία τους η μνήμη – Αθάνατοι Ήρωες της Κύπρου μας!