Το χωριό Μύρτου βρίσκεται στα νοτιοδυτικά της Κερύνειας, σε υψόμετρο 270 μέτρων. Βρίσκεται στη νότια πλευρά του Πενταδακτύλου και λόγω της κεντρικής του θέσης αποτελούσε, πριν από την τουρκική εισβολή, το διοικητικό κέντρο της περιοχής. Από συγκοινωνιακής άποψης συνδέεται με δυο αστικά κέντρα, με τη Λευκωσία μέσω Ασωμάτου και με την Κερύνεια μέσω Πανάγρων. Επίσης συνδέεται με την κωμόπολη Μόρφου μέσω Διορίου. Διοικητικά υπάγεται στην επαρχία Κερύνειας. Υπάρχουν αρκετές παραδόσεις αναφορικά με την ονομασία του χωριού. Μια απ’ αυτές υποστηρίζει ότι το όνομα προέρχεται από το φυτό μύρτος, δηλαδή μυρτιά, το γνωστό μας φυτό μερσινιά. Σύμφωνα με μαρτυρίες αρχαίων συγγραφέων η μυρτιά ήταν φυτό αφιερωμένο στη θεά Αφροδίτη και στο θεό Απόλλωνα. Είναι πιθανό στην περιοχή να υπήρχε ιερό αφιερωμένο στο θεό Μυρτάτη Απόλλωνα ή ακόμη και μικρός οικισμός με την ονομασία Μύρτος.
Η προνομιούχα γεωγραφική θέση του χωριού συνέβαλε στη σταθερή του ανάπτυξη και στην αύξηση του πληθυσμού. Έτσι ενώ το 1881 που έγινε η πρώτη πληθυσμιακή απογραφή οι κάτοικοι ήσαν μόλις 278, κατά την τελευταία απογραφή ανήλθαν στους 828 με προοπτική περαιτέρω αύξησης. Το χωριό Μύρτου αποτελούσε το διοικητικό κέντρο για τα χωριά της νότιας πλευράς του Πενταδακτύλου. Καθημερινά διακινούνταν στο χωριό μας κάτοικοι από τα γειτονικά χωριά, τον Κορμακίτη, τα Λιβερά, την Όρκα, τα Πάναγρα, το Διόριος, την Αγία Ειρήνη, την Καρπάσια, τον Ασώματο, τον Κοντεμένο, την Καμπυλή, το Λάρνακα της Λαπήθου, το Αγριδάκι, τον Άγιο Ερμόλαο και το Σύσκληπο. Το 1903 το χωριό ενώθηκε οδικά με την Κερύνεια και τη Λευκωσία. Το 1905 ιδρύθηκε αστυνομικός σταθμός. Αργότερα ιδρύθηκαν γραφείο του Γεωργικού Τμήματος, Υγειονομικός σταθμός, γραφείο Χωρομετρίας, δικαστήριο για μικροπαραβάσεις (κωμοδικείο) και νοσοκομειακή μονάδα. Στο χωριό είχε την έδρα του και ο Βοηθός Επαρχιακός Λειτουργός.(A.D.I.) Στο χωριό λειτουργούσε σύγχρονο σφαγείο και ταχυδρομείο.
Το μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα Ο σημερινός οικισμός της Μύρτου φαίνεται να σχηματίστηκε γύρω από το μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα. Το μοναστήρι διαδραμάτισε σημαντικό κοινωνικοοικονομικό ρόλο στην εξέλιξη του χωριού και της περιοχής γενικότερα, ιδιαίτερα στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Επίσης υπήρξε το θρησκευτικό και πνευματικό κέντρο της περιοχής. Το μοναστήρι μεγάλωσε και απέκτησε μεγάλη περιουσία, έτσι που να θεωρείται σαν ένα από τα πλουσιότερα μοναστήρια του νησιού μας. Γύρω στα 1800 μ.Χ. στο χώρο αυτό στεγάστηκε η Ιερά Μητρόπολη Κυρηνείας μέχρι το 1917 μ.Χ. οπόταν μεταφέρθηκε στην οριστική της έδρα στην πόλη της Κερύνειας.
Απογραφή Πληθυσμού του 1973
Πεσόντες και ααγνοούμενοι Μύρτου
Σωτήρης Σωτήρης
Ο Σωτήρης Σωτήρης γεννήθηκε στην Μύρτου το 1946 . Ηταν δίδυμος και είχε άλλα πέντε αδέλφια οι γονείς του ήταν η Μαρούλα Ιωάννου, Κόμοδρόμου από την Μυρτου και ο Παναγιώτης σωτηρίου από την Πύλα . Το 1951 οι γονείς του εγκαταστάθηκαν στο Βαρώσι και έτσι ο Σωτήρης σωτηρίου φοίτησε στο δημοτικό σχολείο στο Βαρώσι . Συνέχισε τις σπουδές του στο γυμνάσιο και μετά σπούδασε μηχανολόγος στη Μόσχα επέστρεψε στην Κύπρο και εργαζόταν σε ιδιωτική εταιρεία. Το 1972 παντρεύτηκε στην Αχερίτου αλλά δεν είχε αποκτίσει παιδιά. Την στρατιωτική του θητεία στην εθνική φρουρά την υπηρέτησες στο πυροβολικό στην Αθαλάσσα και απειληθεί με το βαθμό του Δεκανέα . Όταν άρχισε η τουρκική εισβολή πήγε και κατατάχτηκε στη μονάδα του στη Λευκωσία. Λογω της αποδιοργάνωσης όμως που υπήρχε τότε στην εθνική φρουρά τοποθετήθηκε σε μονάδα μηχανικού στο BMΗ και του δόθηκε άδεια να πάει στο χωριό του και να παρουσιαστεί στην επόμενη αυτό γινόταν καθημερινά μέχρι τις 13 του Αυγούστου όπου είχε πάρει την τελευταία του άδεια . Στις 14 του Αυγούστου ενώ πήγαινε για να παρουσιαστεί στο BM H είχε αρχίσει δεύτερη φάση της Τουρκικής εισβολής και από τότε χάθηκαν τα ίχνη.
Λάζαρος Θρασυβούλου.
Λάζαρος Θρασυβούλου γεννήθηκε το 1954 στη Μύρτου. Οι γονείς του ήταν ο Χαράλαμπος Θρασύβουλου και η Μαρία Θρασύβουλου. Ήταν το τελευταίο παιδί της οικογένειας και είχε ακόμη τρία αδέλφια.
Μετά την ολοκλήρωση του δημοτικού σχολείου, συνέχισε τις σπουδές του στο Γεωργικό Γυμνασιο Μόρφου και αργότερα φοίτησε στην Τεχνική Σχολή Λευκωσίας.
Το 1973 κατατάχθηκε στην Εθνική Φρουρά και υπηρέτησε στην 33η Μοίρα Καταδρομών, η οποία είχε ως έδρα το Μπέλλα-Παϊς. Η επιλογή του να υπηρετήσει στις Καταδρομές ήταν προσωπική του απόφαση, καρπός μιας μεγάλης επιθυμίας που είχε από μικρό παιδί. Ήταν γενναίος και εξαιρετικός στρατιώτης, και για αυτό τον λόγο είχε κερδίσει την αγάπη και την εμπιστοσύνη του Ελλαδίτη λοχαγού του, ο οποίος τον είχε επιλέξει ως οδηγό του καθ’ όλη τη διάρκεια της θητείας του.
Από τις 20 Ιουλίου 1974, όταν ξεκίνησε η τουρκική εισβολή, τα ίχνη του Λάζαρου χάθηκαν. Σύμφωνα με πληροφορίες που έλαβαν κατά καιρούς οι συγγενείς του, φέρεται να σκοτώθηκε σε μάχη κοντά στο στάδιο του Γυμναστικού Συλλόγου «Πράξανδρος» και έκτοτε αγνοείται.
Νεόφυτος Χατζηκυριάκου
Ο Νεόφυτος Χατζηκυριάκου γεννήθηκε στη Μύρτου στις 20 Απριλίου 1955. Γονείς του ήταν ο Χαράλαμπος Χ’’ Στυλλή και η Μαρία Χαραλάμπους. Είχε ακόμη δύο αδέλφια, τη Χριστίνα και τον Κυριάκο.
Μετά την αποφοίτησή του από το Δημοτικό Σχολείο του χωριού μας, φοίτησε στο Παγκύπριο Οικονομικό Λύκειο Λευκωσίας. Το 1972 κατατάχθηκε στην Εθνική Φρουρά και υπηρέτησε στην 33η Μοίρα Καταδρομών, η οποία είχε ως έδρα το Μπέλλα-Παϊς.
Ήταν ιδιαίτερα θαρραλέος και άριστος στρατιώτης, και για τον λόγο αυτό φέρει τον βαθμό του Λοχία.
Από τις 22 Ιουλίου 1974, δεύτερη ημέρα της τουρκικής εισβολής, χάθηκαν τα ίχνη του. Καταχωρήθηκε στον κατάλογο των αγνοουμένων. Σύμφωνα με πληροφορίες που έλαβαν κατά καιρούς οι συγγενείς του, ο Νεόφυτος φέρεται να σκοτώθηκε σε μάχη κοντά στο στάδιο του Γυμναστικού Συλλόγου «Πράξανδρος».
Το 2010, τα οστά του βρέθηκαν σε ομαδικό τάφο μαζί με άλλα 38 παλληκάρια και ταυτοποιήθηκαν με τη μέθοδο του DNA. Η ταφή του έγινε στις 18 Ιουνίου 2010, με τιμές ήρωα, στο Κοιμητήριο Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης.
Χρηστάκης Στυλιανού
Χρηστάκης Στυλιανού γεννήθηκε στην Μύρτου το 18 Μαρτίου 1955. Ήταν το τέταρτον παιδί μιας πολυμελούς οικογένειας από εννιά παιδιά. Οι γονείς του ο Νικόλης και η Πεζούνα ήταν φιλήσυχοι άνθρωποι και αγωνίζονταν σκληρά για να μεγαλώσουν τα παιδιά τους.
Ο πατέρας του ήταν οδηγός φορτηγού αυτοκινήτου και η μητέρα του ασχολείτο με το σπίτι τα παιδιά και το περιβόλι τους. Ο Χρηστάκης μετά το δημοτικό φοίτησε στο οκτατάξιο σχολείων της Bασιλείας και εργάστηκε ως επιπλοποιός στο Γερόλακκο. Εκεί είχε ένα ατύχημα κατά το οποίο έχασε τα δύο δάχτυλα του αριστερού του χεριού. Αυτόν τον πλήγωσε πολύ γιατί εκτός από το πρόβλημα που του δημιούργησε του στέρησε και την δυνατότητα να μάθει να παίζει μπουζούκι κάτι που ήθελε από μικρό παιδί .
Το 1973 σε ηλικία 18 χρόνων κατατάχτηκε στην εθνική φρουρά και όταν άρχισε η τουρκική εισβολή βρισκόταν στο 251 τάγμα πεζικού που είχε την έδρα του στην Κερύνεια. Μετά από μεγάλη επίθεση που εξαπέλυσαν οι τούρκοι εισβολείς εναντίον του στρατοπέδου τους από την ξηρά και αέρα δόθηκε διαταγή για να αναδίπλωση και ανασυγκρότηση στην περιοχή του σταδίου του Γ. Σ. Πράξανδρος. Δέχτηκα όμως και εκεί μεγάλη επίίθεση από άρματα μάχης και έτσι στρατιώτες σκόρπισαν προς διάφορες κατευθύνσεις.Από τότε χάθηκαν τα ίχνη του και κατατάχτηκε στο μακρι κατάλογο των αναμενόμενων μας.
Στις 7 Μαΐου το 2011 οικογένεια του Χρηστάκη ενημερώθηκε ότι τα οστά του βρέθηκα σε ομαδικό Τάφο με άλλα 38 παλικάρια λίγο πιο κάτω από το στάδιο του Γ. Σ. Πράξανδρος και τακτοποιήθηκα με τη μέθοδο του DNA .Τερματίστηκε έτσι αγωνία των δικων του, αλλά έσβησε και η ελπίδα που είχα ότι κάποια μέρα θα τον έβλεπα ζωντανό.
Με την ελπίδα αυτή αλλά και τον καημό για το χαμό του πέθανε και ο πατέρας του.Η κηδεία του Χρηστάκη έγινε στις 13 του έκτου του 2011 από την εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα στην Μακεδονίτισσα και τάφηκε με τιμές ήρωα στο Τύμβο Μακεδονίτισσα.Στην κηδεία του παρευρέθηκαν πολλοί χωριανοί μας και τον αποχαιρέτησε ο υπουργός άμυνας Κώστας Παπακώστας.
