Η Χάρτζια ή Χάλκεια είναι χωριό της επαρχίας Κερύνειας. Σε βενετσιάνικο χάρτη του 1630 αναφέρεται ως Sarchia και αυτό φανερώνει τις διάφορες μικροπαραλλαγές στο όνομά της. Ωστόσο το σίγουρο είναι πως το χωριό υπήρχε από τα αρχαία χρόνια και σ’ αυτό συνηγορούν τα πολλά αρχαιολογικά κατάλοιπα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Άρα πολύ πιθανόν λόγω των πολλών δασών στην περιοχή θα γινόταν στο χωριό εκκαμίνευση και επεξεργασία χαλκού.
Το χωριό βρίσκεται τριάντα περίπου χιλιόμετρα ανατολικά της πόλης της Κερύνειας. Απλωμένο στους πρόποδες του Πενταδάκτυλου κάτω από τον Γιαηλά (πιθανός αναγραμματισμός του Αγίου Ηλία). Είναι κτισμένο στις δυο πλευρές του μεγάλου χείμαρρου Καταρράκτης αλλά και σε λόφους γύρω από άλλα ρυάκια. Παρόλο που είναι σχετικά μικρό χωριό, καλύπτει μεγάλη έκταση και έχει εντυπωσιακή θέα τόσο προς το βουνό όσο και προς τη θάλασσα. Ξεχωριστή είναι η βρύση του χωριού που ήταν και η βασική ύδρευση και άρδευση μέχρι το 1970.
Στην αρχή του 20ου αιώνα (απογραφή του 1901) οι κάτοικοι ήταν 224 Έλληνες Ορθόδοξοι και 19 Μωαμεθανοί, οι οποίοι ασχολούνταν με τη γεωργία, τη κτηνοτροφία και την κατασκευή κάρβουνων. Οι Μουσουλμάνοι κατοικούσαν στο χωριό μέχρι το 1914 χρονιά, κατά την οποία ξέσπασε καυγάς και οι Μουσουλμάνοι του χωριού εκδιώχθηκαν. Στην τελευταία απογράφη που έγινε το 1970 το χωριό αριθμούσε περιπου 550 κατοίκους.
Το χωριό συνδέεται οδικά με τρεις μεγάλες πόλεις, τη Λευκωσία, την Κερύνεια και την Αμμόχωστο. Πολλοί κάτοικοι εργάζονταν πριν το 1974 στην Κερύνεια και στην Λευκωσία. Όμως οι περισσότεροι ασχολούνταν με την γεωργία και την κτηνοτροφία και δυο -τρεις οικογένειες με την αλιεία. Ακόμα αρκετές οικογένειες ασχολούνταν με τη σηροτροφία και την παραγωγή μεταξιού κυρίως για δική τους χρήση. Παρήγαγε ελιές, χαρούπια, σιτηρά και χρυσόμηλα.Υπήρχε ελαιοτριβείο για το λάδι των χωριανών και η Συνεργατική που βοηθούσε οικονομικά τον κόσμο. Επίσης, λειτουργούσαν δύο παντοπωλεία που κάλυπταν τις ανάγκες των οικογενειών.
Το χωριό έχει δικό του δημοτικό σχολείο που μεγάλωνε συνεχώς και έδωσε τα πρώτα εφόδια σε πολλούς σημερινούς καταξιωμένους Χαρτζιώτες. Η εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον Αρχάγγελο Μιχαήλ. Είναι μονόκλιτη, καμαροσκέπαστη. Το δάπεδό της είναι φτιαγμένο με βότσαλα. Το υπερώο ήταν ξύλινο και στην αψίδα που στηρίζει την καμάρα είχε εντοιχισμένα πιάτα. Ξεχωρίζουν οι εικόνες του Χριστού, που είναι δωρεά ζεύγους του 1521(βρίσκεται στο μουσείο της Αρχιεπισκοπής) και της Παναγίας με το βρέφος, που χρονολογείται στον 16ο αιώνα.
Η Χάρτζια, θα λέγαμε ότι ήταν μακριά από πολιτιστικές εκδηλώσεις και δραστηριότητες, ωστόσο θα μπορούσαμε να καταγράψουμε τα έθιμα της Λαμπρής και την αθλητική δραστηριότητα του σωματείου «Δικέφαλος»
Στην πρόσφατη ιστορία μας αναφέρουμε την συμμετοχή χωριανών στον απελευθερωτικό αγώνα με ένα νεκρό και την ανατίναξη σπιτιών δυο οικογενειών. Κατά την τούρκικη εισβολή είχαμε νεκρούς, αγνοούμενους τραυματίες, αιχμαλώτους και όλοι οι άλλοι βρεθήκαμε σε όλα τα μέρη της Κύπρο και του εξωτερικού.
Απογραφή Πληθυσμού του 1973
Πεσόντες και Aγνοούμενοι
Πετρος Ευάγγελου
Τον σκότωσαν οι Τούρκοι κατά την είσοδο τους στο χωριό
Αμαχος ήταν 48 χρόνων νυμφευμενος με τη Αναστασία και έχουν 3 παιδιά
Αντρεας Ηλία Λαμπη
Ημ.Γενν 8/6/1923
Ήταν γεωργός αμαχος τον σκότωσαν οι Τούρκοι κατά την είσοδο τους στο χωριό
Νυμφευμενος με τη Ελένη Διονυσίου και έχουν 5 παιδιά
Σωτηρης Κολοβος
Ήταν 18 χρόνων
Ήταν τεχνίτης υδραυλικός
Ελευθερος
Ανευρεθηκαν τα οστά του και έγιναν ταυτοποίηση με τη μέθοδο DNA και ταφηκε στο κοιμητήριο Αγίου Θεόδωρου Λάρνακας
Σωτήρης Χ Χριστου του Σάββα
Ημερ γεν.6/5/1941
Εξαφανιστηκε 23 Ιουλίου στη Κερύνεια
Νυμφευμενος με τη Σταυρούλα από Κυθρεα
Και έχουν 2 παιδιά
Ανευρεθηκαν τα οστά σε ομαδικό τάφο στη Κερύνεια και ταυτοποιηθηκαν με τη μέθοδο του DNA και ταφηκε στο κοιμητήριο του Βορείου πόλου Λευκωσίας
Αντρεας Χριστοφη
Ημερ γεν.5/10/1956
Ελευθερος
Εξαφανιστηκε
14/8/1974
Λαμπη Μιχάλης του Ηλία
Λαμπη Μιχαλάκης του Λαμπη
Ελευθερος
Λαμπη Ηλίας του Λαμπη
Ελευθερος
Αγγελής Σοφοκλή του Σοφοκλή
Εξαφανιστηκε στο Πέντε μιλι
Χριστοφή Κυριάκος Βανέζη
